Yaz aylarında çocukların açık havada daha fazla zaman geçirmesiyle sivrisinek ısırıkları, arı ve diğer böcek sokmaları da daha sık görülüyor. Sokulan bölgede kızarıklık, kaşıntı ve hafif şişlik çoğu zaman beklenen bir reaksiyon olsa da bazı çocuklarda şişlik oldukça geniş bir alana yayılabiliyor. Daha nadir durumlarda ise böcek sokmaları tüm vücudu etkileyen ciddi bir alerjik reaksiyona, yani anafilaksiye neden olabiliyor.
Mersin Çocuk Alerji ve İmmünoloji Uzmanı Uzm. Dr. Ali Demirhan, ailelerin özellikle lokal reaksiyonlarla sistemik alerjik reaksiyonlar arasındaki farkı bilmesinin önemli olduğunu belirtiyor.
Her Şişlik Ciddi Alerji Anlamına Gelmez
Sivrisinek ısırığından sonra ortaya çıkan küçük, kaşıntılı ve kızarık kabarıklıklar oldukça yaygındır. Bazı çocuklarda ise ısırılan bölgede normalden çok daha geniş kızarıklık, sıcaklık, şişlik ve kaşıntı gelişebilir. AAAAI, sivrisinek ısırıklarına karşı bu tür belirgin lokal reaksiyonların görülebileceğini; ciddi sistemik reaksiyonların ise çok daha nadir olduğunu bildiriyor.
Uzm. Dr. Ali Demirhan, “Aileler çocuğun kolunun veya bacağının sivrisinek ısırığından sonra çok şiştiğini gördüğünde doğal olarak endişeleniyor. Ancak geniş lokal şişlik tek başına anafilaksi anlamına gelmez. Burada belirtilerin yalnızca ısırılan bölgede mi kaldığı, yoksa vücudun başka bölgelerine ve solunum ya da dolaşım sistemine mi yayıldığı önemlidir.” diyor.
Sivrisinek Isırığı ile Arı Sokması Aynı Değildir
Sivrisinek ısırıkları çoğunlukla lokal cilt reaksiyonlarına yol açarken, arı, eşek arısı ve benzeri sokucu böceklerin zehrine karşı duyarlılığı bulunan kişilerde daha ciddi sistemik alerjik reaksiyonlar gelişebilir. Sokucu böcek alerjileri, anafilaksinin bilinen nedenleri arasında yer alıyor.
Bu nedenle ailelerin “böcek alerjisi” ifadesini tek bir durum gibi değerlendirmemesi gerekiyor. Hangi böceğin teması veya sokması sonrası reaksiyon geliştiği, belirtilerin ne kadar sürede başladığı ve vücudun hangi bölgelerini etkilediği sonraki değerlendirme açısından önem taşıyor.
Hangi Belirtilerde Anafilaksiden Şüphelenilmeli?
Böcek sokmasından sonra yalnızca sokulan noktada kızarıklık ve şişlik olması ile tüm vücudu etkileyen reaksiyon birbirinden farklıdır.
Sokulan bölgeden uzakta yaygın kurdeşen gelişmesi, dudak veya dilde şişme, boğazda daralma hissi, nefes almakta güçlük, hırıltı, baş dönmesi, bayılma veya dolaşım bozukluğu belirtileri ciddi alerjik reaksiyon açısından uyarıcıdır. Anafilaksi hızlı başlayabilen ve yaşamı tehdit edebilen tıbbi bir acil durumdur.
Uzm. Dr. Ali Demirhan, “Çocukta böcek sokmasının ardından nefes darlığı, boğaz veya dilde şişme, yaygın kurdeşen, belirgin halsizlik ya da bayılma gibi belirtiler gelişiyorsa evde belirtilerin geçmesini beklemek doğru değildir. Bu tablo acil değerlendirme gerektirir.” ifadelerini kullanıyor.
Antihistaminik Anafilakside Adrenalinin Yerini Tutmaz
Daha önce ciddi böcek alerjisi tanısı konmuş çocuklara hekim tarafından adrenalin oto-enjektörü reçete edilmiş olabilir. Anafilaksi geliştiğinde adrenalin temel acil tedavidir ve antihistaminik ilaçlar adrenalinin yerine geçmez. ACAAI, anafilaksi için reçete edilen epinefrinin geciktirilmemesi gerektiğini ve antihistaminiklerin epinefrinin alternatifi olmadığını özellikle vurguluyor.
Bu nedenle daha önce sistemik reaksiyon yaşamış bir çocuğun ailesinin acil durum planını bilmesi ve reçete edilmiş adrenalin oto-enjektörünü nasıl kullanacağını öğrenmesi önem taşıyor.
Büyük Lokal Reaksiyon ile Enfeksiyon Karıştırılabilir
Özellikle sivrisinek ısırıkları sonrasında bazı çocuklarda birkaç saat içinde genişleyen kızarıklık ve şişlik görülebilir. Bu tablo zaman zaman cilt enfeksiyonuyla karıştırılabilir. AAAAI, “Skeeter sendromu” olarak adlandırılan belirgin lokal reaksiyonlarda geniş şişlik, sıcaklık, kızarıklık ve kaşıntı veya ağrı gelişebildiğini belirtiyor.
Ancak kızarıklığın giderek ilerlemesi, şiddetli ağrı, akıntı veya çocuğun genel durumunda bozulma gibi bulgular olduğunda değerlendirme yalnızca alerji açısından yapılmamalı; enfeksiyon gibi diğer olasılıklar da hekim tarafından göz önünde bulundurulmalıdır.
Daha Önce Ciddi Reaksiyon Geçiren Çocuklar Değerlendirilmeli
Arı veya diğer sokucu böceklerin ardından tüm vücudu etkileyen alerjik reaksiyon geçirmiş çocukların çocuk alerji ve immünoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir. Uygun hastalarda alerjinin nedenini belirlemeye yönelik incelemeler yapılabilir ve gelecekteki sokmalara karşı koruyucu tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.
Sokucu böcek zehrine karşı uygulanan venom immünoterapisi, uygun şekilde seçilen böcek zehri alerjisi hastalarında gelecekte gelişebilecek ciddi reaksiyonların önlenmesine yönelik kullanılan bir tedavi yöntemidir.
Uzm. Dr. Ali Demirhan, “Bir çocuğun geçmişte arı veya başka bir sokucu böcek sonrasında ciddi sistemik reaksiyon yaşamış olması göz ardı edilmemelidir. Hangi böceğin sorumlu olduğunun ve gelecekteki riskin değerlendirilmesi, aile için doğru bir acil durum ve korunma planı oluşturulmasını sağlar.” diyor.
Yaz Aylarında Çocukları Böcek Sokmalarından Korumak Mümkün
Açık havada yiyecek ve tatlı içeceklerin uzun süre açık bırakılmaması, çocukların arıların yoğun olduğu bölgelerde çıplak ayakla dolaşmaması ve böceklere karşı ani hareketlerle müdahale edilmemesi sokulma riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Daha önce ciddi reaksiyon geçirmiş çocuklarda ise hekimin oluşturduğu korunma ve acil müdahale planına uyulması özellikle önem taşır. Sokucu böcek alerjisinde korunma, acil durum tedavisi ve uygun hastalarda immünoterapi birlikte ele alınmaktadır.
