Türkiye genelinde hayata geçirilen; pet, metal ve cam şişelerin ücret karşılığında geri dönüşüme kazandırılmasını amaçlayan depozito yönetim sistemi (DOA), Mersin’de lojistik ve altyapı yetersizlikleri nedeniyle adeta bir çileye dönüştü. Çevre kirliliğini önlemek amacıyla düşünülen uygulama, vatandaşlar tarafından bir ek gelir yöntemi olarak görülünce geri dönüşüm otomatlarının önünde metrelerce kuyruk oluşmaya başladı. Yaşanan aşırı yoğunluk ise makinelerin sık sık arızalanmasını ve sistemin kilitlenmesini beraberinde getirdi.
Otomatlar ürün seçiyor, vatandaş kilometrelerce yol yürüyor
Sistemdeki bir diğer büyük aksaklık ise her makinenin her atık türünü kabul etmemesi olarak öne çıkıyor. Elindeki atıkları ayrıştırmak isteyen bir vatandaş, gittiği otomat sadece plastik ürünleri kabul ediyorsa, elindeki cam şişeleri atabilmek için başka bir noktaya yönelmek zorunda kalıyor. Mersin'deki makine sayısının azlığı göz önünde bulundurulduğunda, bu durum vatandaşların cam atık ünitesi bulabilmek adına en az 5-6 kilometre fazladan mesafe kat etmesi anlamına geliyor. Yetkililerin Mersin genelindeki makine sayısını artırması ve lojistik boşaltım işlemlerini hızlandırması bekleniyor.
Eğer makinenin başında kuyruk yoksa ya arızalıdır ya dolu
Mersin genelinde sadece 17 adet depozito iade makinesinin bulunması, çevre bilinciyle hareket etmek ya da bütçesine katkı sağlamak isteyen vatandaşları çileden çıkarıyor. Kentteki az sayıda otomatın etrafında günün her saati uzun kuyruklar oluşurken, vatandaşlar duruma tepkili. Sahada yaşanan manzarayı özetleyen çevre sakinleri, "Eğer bir makinenin başında kuyruk görmüyorsanız, o makine mutlaka ya arızalanmıştır ya da haznesi dolmuştur" diyerek sistemin işletilememesinden dert yanıyor.
Bazı makineler ise halka kapalı alanlarda yer alıyor. Örneğin bir kız öğrenci yurdunun içerisine kurulan otomat, konumu itibarıyla dışarıdaki vatandaşların erişimine tamamen kapalı olduğu için atıl durumda kalıyor. Zincir marketlerin bünyesinde yer alan alternatif makineler ise ekranlarında sürekli olarak "dolu" veya "sistem dışı" uyarısı vererek vatandaşı geri çeviriyor.
"70 liralık mazot yaktım, karşılığında 46 şişe atabildim"
Evinde biriktirdiği pet şişeleri otomatlara ulaştırmaya çalışan bir vatandaş, sistemin mevcut haliyle astarı yüzünden pahalıya geldiğini belirterek, “Evde topladığım şişeleri çöpe atmayıp geri dönüşüme kazandırmak istedim. Sırf çalışan bir makine bulabilmek ve sıraya girmek için arabamla 70 liralık mazot yaktım. İstasyon istasyon gezdim. Günün sonunda harcadığım bu emeğe ve yakıta karşılık sadece 46 adet şişeyi makineye atmayı başarabildim. Zarardayız, sistem ne yazık ki yürümüyor” ifadelerini kullandı.
