İnsan Hakları Derneği (İHD) Mersin Şubesi Barış Komisyonu, Ekim 2024’ten bu yana devam eden çatışmasızlık ortamının kalıcı barışa dönüşmesini sağlayacak acil çözüm önerilerine ilişkin basın açıklaması yaptı. Basın metnini okuyan İHD Mersin Şube Eş Başkanı Muammer Derince, “TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun 18 Şubat 2026’da kabul ettiği rapor, silahsızlanmanın doğrulanması, sürece özgü hukuki düzenlemeler, izleme mekanizması ve demokratikleşme başlıklarını birlikte ele almaktaydı. Bu rapordan yola çıkarak 18 Ağustos 2026’da yayımlanan 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanunu eksikliklerine rağmen çözüm sürecinde önemli bir adım olarak değerlendirmekteyiz. Ancak ifade özgürlüğü ve protesto hakkı, medya özgürlüğü, muhalefete ve sivil topluma yönelik siyasi operasyonlar ve daha pek çok alanda yaşanan ihlaller, adaletsizliği derinleştirmekte, toplumda güvensizlik yaratmaktadır. Bu nedenle barış sürecinin başarısının demokratikleşme ve hukuksal reformlarla desteklenmesi gerektiğinin altını bir kez da çizmek isteriz. Birleşmiş Milletlerin çatışma çözümü rehberleri ise kapsayıcılık, güven artırıcı adımlar, hukuki güvenceler ve geçmiş ihlallerle yüzleşmenin kalıcı barış bakımından önemini vurgulamaktadır. Bu çerçevede 7595 Saylı Kanun, TBMM rapordaki öneriler ve uluslararası deneyimlerden yola çıkarak acilen atılması gereken adımlar ve yapılması gereken reformlara ilişkin tavsiyelerimizi kamuoyu ile paylaşmaktayız” ifadelerini kulllandı.
Kanunun uygulanması şeffaf, denetlenebilir ve hukuki güvencelere bağlı olmalı gerektiğine vurgu yapan Derince, “7595 sayılı Kanun’un 1, 3 ve 6. maddeleri, örgütün fiili varlığının sona erdiğinin ve silahların teslim edildiğinin tespit edilmesi, bu tespitin MGK kararıyla teyit edilerek Resmi Gazetede yayımlanması koşuluna bağlı düzenlemeler içermektedir. MGK kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından sonra Kanun, belirli soruşturma ve kovuşturmaların ertelenmesini ve belirli mahkûmiyetlerin infazının ertelenmesini öngörmektedir” dedi.
“TBMM’nin denetimini etkili biçimde işletilmelidir”
Hükümetin atması gereken adımları aktaran Derince, “Silahsızlanma ve tasfiye sürecinde izlenecek kriterleri kamuoyuna açıklamak. Tespit ve teyit süreçlerinin sonuçlarını, güvenlik bakımından sakıncalı olmayan ölçüde düzenli olarak kamuoyuyla paylaşmak. Kanunun uygulanmasında öngörülebilirlik ilkesi bağlamındaki belirsizlikleri gidermek. TBMM’nin denetimini etkili biçimde işletilmelidir” diye konuştu.
Kanunun kapsamı ve hukuki sonuçları konusunda belirsizlikler giderilmesine gerektiğinin altını çizen Derince, “7595 sayılı Kanun, genel bir infaz reformu değildir; belirli suçları ve PKK/KCK ile bağlantılı faaliyetleri esas alan, özel koşullara bağlı bir geçiş dönemi yasasıdır. Soruşturma ve kovuşturmalar için beş veya on yıllık erteleme süreleri; bazı mahkumiyetlerin infazı için de ceza miktarına göre beş veya on yıllık erteleme öngörülmüştür. Kanunda ayrıca kapsam dışı bırakılan suçlar ve erteleme döneminde yeni bir ‘terör suçu’ işlenmesinin sonuçları düzenlenmektedir. Bu nedenle uygulamada şu konular açıklığa kavuşturulmalıdır: Kanundan yararlanma koşulları ve başvuru usulleri konusunda açık, objektif kriterler belirlenmelidir. Kanunun uygulanmasında benzer hukuki durumdaki kişiler arasında ayrımcılığa yol açabilecek uygulamalar önlenmeli; kararlar nesnel ölçütlere ve hukuki güvencelere dayanması konusunda tedbirler alınmalıdır. Geri dönenlerin barınma ve sağlığa erişim, ekonomik, sosyal ve siyasal yaşama katılımı konusunda gerekli düzenlemeler yapılmalı, tedbirler alınmalı ve güvenceler oluşturulmalıdır” şeklinde konuştu.

“Hasta mahpuslar derhal serbest bırakılmalıdır”
Demokratikleşme adımlarının silahsızlanma koşuluna bağlanmadan hayata geçirilmesinin altını çizen Derince, “7595 sayılı Kanun’un odağında silahsızlanma ve bunun hukuki sonuçları bulunmaktadır. BM’nin çatışma çözümü rehberi ve uluslararası deneyimlere göre silahsızlanma, hukuki reformlar ve demokratikleşme adımlarıyla desteklenmese kalıcı bir barış üretemez. Bu nedenle hükümet, silahsızlanma sürecinin ilerlemesini beklemeden: Kayyum uygulamalarına son vermeli ve seçilmiş belediye başkanlarını görevlerine iade etmeli, yasal koşulları uygun olmaması durumunda belediye meclisi başkan vekili seçmelidir. AİHM ve AYM kararları derhal ve eksiksiz bir şekilde uygulanmalıdır. İnfaz Kanunu infaz eşitliği, umut hakkı ve uluslararası standartlara uygun bir şekilde yeniden düzenlenmelidir. Hasta mahpuslar derhal serbest bırakılmalıdır. İfade, örgütlenme, toplantı ve gösteri özgürlükleri AYM ve AİHM standartlarına uygun şekilde güvence altına almalı. Kürt kimliği, dil, kültür ve eşit yurttaşlık alanlarındaki sorunları demokratik siyaset içinde ele almalı” ifadelerini kullandı.
“Meclis’in etkin denetimi ve sivil toplum katılımı sağlanmalıdır”
İzleme mekanizması bağımsızlık, çoğulculuk ve hesap verebilirlikle güçlendirilmesine değinen Derince, “7595 sayılı Kanun’un 7. maddesi, sürecin takibi ve koordinasyonu için yürütme organı bünyesinde bir kurul öngörmektedir. Aynı madde, TBMM’nin düzenli olarak bilgilendirilmesini ve faaliyetleri izlemek üzere Meclis Başkanlığınca bir İzleme Komisyonu kurulmasını da düzenlemektedir. Silahsızlanmanın doğrulanması teknik bir uzmanlık gerektirebilir; fakat sürecin geleceği yalnızca güvenlik kurumlarının değerlendirmesine bırakılmamalı, Meclis’in etkin denetimi ve sivil toplum katılımı sağlanmalıdır. Bu mekanizmanın etkili olabilmesi için: TBMM İzleme Komisyonunun düzenli aralıklarla bilgi alması ve değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaşması. Sürecin ilerleyişi, karşılaşılan sorunlar ve alınan önlemler hakkında dönemsel raporlar yayımlanması. İnsan hakları örgütleri, uzmanlar, akademisyenler, barolar ve sivil toplumun uygun yöntemlerle sürece katkı sunabilmesi” diye konuştu.
“Kadınların, gençlerin, mağdur ailelerinin ve sivil toplumun sürece katılımını sağlamalı”
Hakikat, adalet, yüzleşme ve toplumsal onarım sürece dahil edilmesi gerektiğine dikkat çeken Derince, “7595 sayılı Kanun, ağırlıklı olarak belirli suçlara ilişkin soruşturma, kovuşturma ve ceza infazı süreçlerini düzenlemektedir. Geçmişteki ağır insan hakları ihlallerinin aydınlatılması, zorla kaybetmelerin araştırılması, mağdur ailelerinin hakikate erişimi ve toplumsal onarım ise daha kapsayıcı bir çözüm mimarisi gerektirmektedir. Böylesi bir yaklaşım, silahsızlanma ve geçiş dönemi yasalarının toplumsal barışa dönüşmesini destekleyecektir. Bu kapsamda hükümet ve TBMM: Zorla kaybetmeler ve faili meçhul cinayetler hakkında etkili soruşturma ve hakikate erişim mekanizmaları oluşturulmalıdır.
Çatışmadan etkilenen bölgelerde sosyal, ekonomik ve psikolojik onarım programları geliştirmeli. Kadınların, gençlerin, mağdur ailelerinin ve sivil toplumun sürece katılımını sağlamalı. Geçmişteki ağır insan hakları ihlallerin tekrarlanmasını önleyecek kurumsal güvenceler oluşturmalı” ifadelerini kullandı.
Sözlerine devam eden Derince, “Sonuç olarak 7595 sayılı Kanun, silahsızlanma ve tasfiye sürecine bağlı hukuki sonuçlar bakımından önemli bir çerçeve oluşturmakla birlikte Kanunun yürürlüğe girmesi ile kalıcı barışın kurulması aynı şey değildir. Kanunun uygulanması, demokratikleşme reformları, etkili Meclis denetimi ve geçmişle yüzleşme süreçleriyle birlikte ele alınmalıdır. Bu çerçevede silahsızlanma ve tasfiyeyi odağına alan 7595 sayılı Kanun’la eş zamanlı olarak; siyasi katılım, temel haklar, yerel demokrasi ve eşit yurttaşlığı esas alan bir demokratikleşme programı; nihayet hakikat, adalet, yüzleşme, mağdurların hakları ve toplumsal onarımı amaçlayan bir toplumsal barış programı oluşturulmalıdır. Bu üç alanın birlikte ilerlemesi, çözüm sürecinin yalnızca silahlı çatışmanın sona ermesiyle sınırlı kalmaması ve kalıcı bir demokratik barışa dönüşebilmesi bakımından hayati önem taşımaktadır. İHD, bu konuda hükümeti daha fazla cesarete ve sorumluluk almaya davet etmektedir” diyerek sözlerini tamamladı.


