Kuzey Yarımküre’de sonbahar ekinoksuna en yakın dolunay bu gece gerçekleşecek. Geleneksel olarak “Hasat Dolunayı” adı verilen gök olayı, 26 Eylül Cumartesi gecesi yani bu gece Satürn’ün yakınında görülecek. Dolunayın tam evresi Türkiye saatiyle 19.49’da gerçekleşirken, Ay ve Satürn hava koşulları uygun olduğu sürece çıplak gözle gözlenebilecek.
Neden “Hasat Dolunayı” deniyor?
“Hasat Dolunayı” adı, Ay’ın diğer dolunaylardan farklı renkte veya daha büyük olmasından kaynaklanmıyor. İsim, sonbahar ekinoksuna en yakın dolunaya verilen geleneksel addan geliyor. Bu adlandırmanın arkasında ise astronomik bir özellik bulunuyor. Yılın büyük bölümünde Ay, bir geceden diğerine ortalama 50 dakika daha geç doğuyor. Ancak sonbahar ekinoksu çevresinde Ay’ın gökyüzündeki yolu, özellikle Kuzey Yarımküre’de ufka daha sığ bir açıyla kesiştiği için ardışık gecelerdeki doğuş saatleri arasındaki fark azalıyor.
Böylece dolunay çevresindeki birkaç gece boyunca Ay, gün batımından kısa süre sonra doğuyor ve akşamın erken saatlerinde gökyüzüne güçlü bir aydınlık sağlıyor. Elektrikli aydınlatmanın bulunmadığı eski dönemlerde bu durum, hasat yapan çiftçilerin gün ışığı bittikten sonra da çalışabilmesine ek süre sağladığı için dolunayın “Hasat Dolunayı” olarak anılmasına yol açtı.
Mersin’de saat 18.14’e dikkat
Mersin’de gökyüzünü izlemek isteyenler için ilk önemli saat 18.14. Astronomik hesaplamalara göre Ay bu saatte doğu ufkundan yükselmeye başlayacak. Güneş ise yaklaşık 18.32’de batacak. Bu nedenle Ay, gün batımının hemen öncesinde doğmuş olacak ve hava karardıkça daha belirgin hale gelecek.
Dolunayın astronomik olarak tam evresi ise 19.49’da gerçekleşecek. Ancak bu, Ay’ı yalnızca o dakikada görmek mümkün olduğu anlamına gelmiyor. Ay gece boyunca gökyüzünde kalacak; 27 Eylül gecesi de neredeyse dolunay kadar aydınlık görünecek.
Ay neden turuncu görünebilir?
Dolunayın doğarken turuncu veya sarı görünmesi de “Hasat Dolunayı”na özel bir renk anlamına gelmiyor. Ay ufka yakınken ışığı Dünya atmosferinin daha uzun bir bölümünden geçiyor. Atmosfer, özellikle mavi ışığın daha fazla saçılmasına neden olurken Ay’ın ışığı gözümüze sarı, turuncu hatta zaman zaman kızılımsı tonlarda ulaşabiliyor. Ay yükseldikçe bu renk etkisi azalıyor ve Ay daha beyazımsı görünüyor.
Ay’ın ufukta olduğundan daha büyük görünmesi de benzer şekilde ayrı bir olgu. “Ay illüzyonu” nedeniyle ufka yakın Ay, ağaçlar, binalar veya dağlar gibi nesnelerle karşılaştırıldığında gözümüze daha büyük görünebiliyor.
Bu gece Ay’ın yanında Satürn de var
26 Eylül gecesinin asıl dikkat çekici ayrıntılarından biri Satürn. Timeanddate verilerine göre Satürn, Mersin’de yaklaşık 18.58’de doğacak ve sabah saatlerine kadar gökyüzünde kalacak. Platform, Satürn’ün bu gece Mersin’de “çok iyi” gözlenebileceğini belirtiyor.
Ay doğduktan kısa süre sonra yakınında Satürn’ü aramak mümkün olacak. Gezegen, yıldızlar gibi belirgin şekilde titreşmeyen, sabit bir ışık noktası şeklinde görülebilecek.
Satürn çıplak gözle görülebilir; ancak halkalarını görmek için dürbünden ziyade teleskop gerekir. Bu nedenle gökyüzünde Ay’ın yanında görülen parlak noktayı çıplak gözle seçmek mümkün olsa da Satürn’ün halkalarını görmek isteyenlerin teleskop kullanması gerekiyor.
Mersin’de nereden izlenebilir?
Mersin’de gözlem yapmak isteyenlerin özellikle doğu ufkunun açık olduğu bir noktayı seçmesi gerekiyor. Çünkü Ay ilk olarak doğu tarafında yükselecek.
Deniz kenarı, yüksek ve görüşü açık alanlar ya da şehir ışıklarının daha az olduğu bölgeler tercih edilebilir. Ancak dolunayı görmek için karanlık bir bölgeye gitmek şart değil. Ay ve Satürn çıplak gözle görülebilecek ancak yine de şehir ışıklarından uzaklaşmak özellikle Satürn ve diğer daha sönük gök cisimlerini seçmeyi kolaylaştırabilir.
Türkiye’nin her yerinden görülebilecek
Hasat Dolunayı ve Satürn buluşması yalnızca Mersin’den değil, Türkiye’nin hava koşulları uygun olan bölgelerinden de izlenebilecek. Ay’ın doğuş ve batış saatleri kentlere göre birkaç dakika değişecek.
Bu gece Mersin’de gökyüzünü izlemek isteyenler için en pratik tarif ise basit: Saat 18.14’ten sonra doğu ufkuna bakın; Ay’ı bulduktan sonra da yakınındaki Satürn’ü arayın.
